Cildiniz hassas mı, yoksa rutininiz mi fazla geliyor?

01 / İki ayrı durum, aynı belirtiler

Hassas cilt ile tahriş olmuş cilt aynı hissettirebilir.

Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD) hassas cildi sade bir şekilde tarif ediyor: ürün sürdükten sonra batma ya da yanma yapabilen cilt.[1] Bu tarif birbirinden epey farklı iki duruma uyuyor.

Birincisinde cildiniz hep çabuk huzursuzlanmıştır. Yeni ürünler, parfüm, hava değişimi, hatta suyun sıcaklığı yıllardır sorun çıkarır. Bu, zamanla idare etmeyi öğrendiğiniz bir yatkınlıktır.

İkincisinde, eskiden her şeyi kaldıran cildiniz birden huysuzlanmaya başlar. Rahatça kullandığınız ürünler artık batar. Burada cildiniz bir şeye tepki veriyordur ve o şey çoğu zaman rutinin kendisidir.

İkisi de bir teşhis değil ve iç içe geçebiliyor: hassas cilde yatkın biri de rutinini fazla yükleyebilir. Yine de daha çok hangisiyle uğraştığınızı bilmek işinize yarar; çünkü biri uzun vadede ürünlerinizi buna göre seçmeyi, diğeri ise bir süreliğine geri adım atmayı gerektirir. Cilt tipi ile cilt durumu arasındaki fark burada da işin özü.

02 / İpuçlarını toplamak

Hassasiyeti tahrişten ayıran dört soru.

Ne zaman başladı?

Ömür boyu süren bir durum daha çok yatkınlığı düşündürür. Aşağı yukarı bir başlangıç tarihi verebiliyorsanız, hele de son birkaç hafta içindeyse, bu daha çok bir tepkiye benzer.

Ne değişti?

Yeni bir ürün, daha yüksek bir yoğunluk, daha sık kullanım, mevsim geçişi (örneğin kaloriferlerin yandığı, evlerin kuruduğu aylar) ya da yeni bir temizleme alışkanlığı. Rahatsızlıktan kısa süre önce başlayan her şeyi not edin.

Tek bir ürün mü, hepsi mi?

Sadece bir ürün batıyorsa şüpheli o ürün. Sade bir nemlendirici dahil her şey batıyorsa sorun cildin kendisinin huzursuz olması olabilir.

Nerede oluyor?

Rahatsızlığın sadece ürünü sürdüğünüz bölgede olması iyi bir ipucu. Sonra anlatabilmek için yerini not edin.

Cevapları yazmak işinizi kolaylaştırır. Kısa bir cilt günlüğü burada çok işe yarıyor; ayrıca bir ürüne verdiğiniz tepkiyi, nedenini tahmin etmeye çalışmadan anlatmanızı da kolaylaştırıyor.

03 / Akla ilk gelenler

Cilt bakım rutini neden fazla gelmeye başlar?

Sorun rutindeyse, çoğu zaman arkasında birkaç tanıdık alışkanlık çıkıyor.

• Çok fazla aktif içerik. Birkaç güçlü ürünü bir arada kullanmak cildi tahriş edebilir.[3] Bunu aktif içerikler: fazlası neden daha iyi değil? yazısında ayrıntılı anlattık.
• Çok fazla peeling. AAD, aşırı eksfoliasyonun (peeling) cildi kızarık ve tahriş olmuş halde bırakabileceği konusunda uyarıyor.[5] Glikolik ve laktik asit gibi asitleri de her cilt aynı şekilde kaldırmıyor.
• Çok sık yıkamak. Cleveland Clinic’ten bir dermatolog, yüzü fazla yıkamanın kuruluğa, tahrişe ve zayıflamış bir cilt bariyerine yol açabileceğini söylüyor.[6] Fazla sert bir temizleyici de benzer bir etki yapıyor.
• Tahriş ettiği bilinen içerikler. AAD, retinol ve glikolik asidin cildi, özellikle de hassas cildi tahriş edebileceğini, bu tahrişin normal ve geçici olduğunu belirtiyor.[2]
• Aynı anda birden fazla değişiklik. Aynı hafta üç yeni ürüne başladıysanız suçlu herhangi biri olabilir.

Bunu anlatmak için genellikle cilt bariyeri kavramından yararlanılıyor: cildin dış katmanı belli bir yükü kaldırabiliyor, o sınır aşılınca da çabuk tepki vermeye başlıyor. Bazı kişilerde yoğun, okluzif (cildin üstünde örtü oluşturan) katmanlar bu yükü artırabiliyor; bu konuyu slugging ve cilt toleransı yazısında ele aldık.

04 / Bir adım geri çekilmek

Cildiniz tepki verdiğinde ne yapmalısınız?

AAD’nin bir ürüne tepki durumundaki tavsiyesi pratik: ürünü olabildiğince çabuk, nazikçe yıkayarak çıkarın ve bir daha kullanmayın. Gerekirse serin bir kompres ya da vazelin cildi rahatlatabilir.[2]

Sonrası için temkinli bir sıra şöyle olabilir:

1. Batan ürünü bırakın.

   AAD, batma, yanma ya da karıncalanma yapan her ürünü bırakmayı öneriyor; tek istisna, ürünü dermatoloğunuzun reçeteyle vermiş olması. Bu durumda bırakmadan önce ona danışın.[3] Bir ürün yaktığında ya da battığında ne yapmalı? sorusunu ayrı bir yazıda cevapladık.

2. Rutini sadeleştirin.

   Cildiniz sakinleşene kadar nazik bir temizleyici, cildinizin kaldırdığı bir nemlendirici ve güneş kremiyle yetinin. Tahriş sırasında rutini sadeleştirme yazısında bunu adım adım anlattık.

3. Karar vermek için acele etmeyin.

   Herkes için geçerli bir iyileşme süresi yok. Cildin ne kadar sürede sakinleşeceği, nedene ve tepkinin ne kadar güçlü olduğuna bağlı.

4. Ürünleri tek tek geri ekleyin.

   Cildiniz yeniden rahatladığında tahriş sonrası ürünleri birer birer geri ekleyin; tepki tekrarlarsa nereden geldiğini böylece bulursunuz.

Karıncalanma kolayca “ürün çalışıyor” diye yorumlanıyor; bunun neden yanıltıcı olabileceğini karıncalanma, ürünün işe yaradığını mı gösterir? yazısında anlattık. Yeni bir ürüne başladıktan sonra çıkan sivilceler ise ayrı bir bilmece: arınma (purging) ile tahriş birbirine çok benzeyebiliyor. Ürün sürdükten sonra yüzünüz ısınıyorsa buna da dikkat edin.

05 / Uzun vadeli seçimler

Hassas ciltte ürün etiketi nasıl okunur?

Cildiniz genel olarak kolay tepki veriyorsa işin büyük kısmını doğru ürün seçimi görüyor. Eczanenin dermokozmetik reyonunda etiketlere bakarken şunlar işinize yarar.

Parfümsüz (fragrance-free)

Dermatologlar kuru ve hassas cilt için “parfümsüz” (fragrance-free) yazan ürünleri öneriyor.[4]

Kokusuz (unscented)

Bu aynı şey değil. Kokusuz bir ürün, diğer içeriklerin kokusunu bastıran kimyasallar içerebilir ve bunlar cildi tahriş edebilir.[4] Farkı parfümsüz ve kokusuz arasındaki fark yazısında anlattık.

Bitkisel ya da doğal

AAD bitki bazlı içeriklere karşı dikkatli olmayı öneriyor; bunlar da kokuyla ilgili içerikler barındırabiliyor.[2] Doğal cilt bakımı ve hassas cilt ile uçucu yağlar yazılarına göz atabilirsiniz.

Alkol

AAD, cildiniz kuruysa uzak durmanız gereken içerikler arasında alkolü de sayıyor.[4] Etikette “alkol” diye geçen birbirinden farklı birkaç madde var; ayrıntılar cilt bakımında alkol yazısında.

Güneş kremi

AAD hassas cilt için, hassas ciltlere uygun olduğu belirtilen, parfüm, paraben ve oksibenzon içermeyen bir güneş kremi öneriyor. Güneş kremi batıyorsa sadece çinko oksit ve titanyum dioksit içeren bir krem seçmeyi öneriyor.[7] Kreminiz gözlerinizi yakıyorsa göz çevresinde batan güneş kremi yazısını okuyun.

Cildi rahatlatmak için sık önerilen seramidler ve azelaik asit gibi daha nazik seçenekler için ayrı yazılarımız var. Peeling yapmak istiyorsanız önce hassas cilt ve peeling yazısını okuyun.

06 / Rutinin ötesinde

Sorun cilt bakım rutininde değilse ne olabilir?

Hassas gibi görünen bazı ciltlerin altında tıbbi bir neden olabiliyor. Bir cilt bakım içeriği alerjik kontakt dermatite yol açabiliyor. AAD bunu kızarık, kaşıntılı ve şişmiş cilt olarak tarif ediyor; nedeni bulmak için yama testi (patch test) denen tıbbi bir test gerekebiliyor.[2]

Cildi çabuk tepki veren pek çok kişi, öncesinde doğru bir görüşme yapıldığında profesyonel cilt bakımı yaptırabiliyor. Bu konuda hassas ciltle profesyonel cilt bakımı yaptırılır mı? yazısına, cihazla yapılan bakımlar içinse Frozen Face Pro Max ve hassas cilt yazısına göz atabilirsiniz. Bunları konuşmanın yeri de bir danışmanlık görüşmesi.

Merak edilenler

Sık sorulan sorular.