Journal / Cilt sağlığı
Cilt sorunu ne zaman dermatoloğa gösterilmeli?
İyi bir bakım cildinizi rahatlatır, her gün destekler. Ama bir cilt hastalığını teşhis edemez, tedavi de edemez. Hangi belirtileri doktora göstermeniz gerektiğini ve muayeneye nasıl hazırlanacağınızı bu yazıda topladık.
Kısa cevap
Şu durumlarda bir dermatoloğa ya da doktora görünün: diğer benlerinize benzemeyen, değişen, kaşınan ya da kanayan bir ben veya leke; şiddetli, uzun süren ya da tekrar tekrar çıkan bir döküntü, kızarıklık veya reaksiyon; derin, ağrılı ya da iz bırakan sivilceler; sıcak, şiş ve kızarık bir cilt; nazik bakıma rağmen düzelmeyen her sorun. Dudaklarda, ağızda, boğazda ya da dilde aniden şişlik olursa veya nefes almakta zorlanırsanız beklemeyin, acil yardım çağırın. Bir cilt bakım uzmanı rutininize destek olabilir ama teşhis koyamaz.
01 / İki ayrı destek
Cilt bakımı nerede biter, hekim nerede başlar?
Evde yaptığınız bakım da, profesyonel cilt bakımı da cildin rahat, dengeli ve sağlıklı görünmesiyle ilgilenir. Cilt hastalıklarını teşhis edip tedavi etmek ise hekimin işi. Dermatologlar cilt, saç ve tırnak konusunda uzmanlaşmış doktorlardır; çoğu zaman ilk adım aile hekiminiz de olabilir.
- Cilt bakım uzmanı neler yapabilir?
- Rutininize ve ürünlerinize bakar, neleri sadeleştirebileceğinizi söyler, size uygunsa profesyonel cilt bakımı yapar ve bir sorunun doktora gösterilmesi gerektiğinde bunu açıkça belirtir.
- Cilt bakım uzmanı neleri yapamaz?
- Hastalık teşhisi koyamaz, bir benin zararlı olup olmadığına karar veremez, ilaç yazamaz; enfeksiyonu, alerjiyi ya da bir cilt hastalığını tedavi edemez.
- Doktor ya da dermatolog neler yapabilir?
- Muayene edip teşhis koyar, gerekirse tetkik ister, tedavi yazar ve sizi ilgili uzmana yönlendirir.
Kendi kendinize teşhis koymak güvenilir değil, çünkü farklı sorunlar birbirine çok benzeyebiliyor: tahriş, rozasea ve akne, üçü de kızarıklık ve küçük kabarcıklarla kendini gösterebilir. Bu yüzden bu yazıda teşhis değil, belirti bulacaksınız. Cildinizin ne anlatmaya çalıştığını henüz çözemediyseniz, cildinizin gerçekte neye ihtiyacı olduğunu anlamak için yazdığımız yazıyla başlayabilirsiniz.
02 / Benler ve lekeler
Yeni çıkan, farklı görünen ya da değişen bir ben.
Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD), bir cilt kanseri türü olan melanomun uyarı işaretlerini ABCDE kuralıyla özetliyor.[1]
- A: Asimetri
- Lekenin bir yarısı öbür yarısına benzemiyor.
- B: Kenar
- Kenarları düzensiz, girintili çıkıntılı ya da belirsiz.
- C: Renk
- Rengi bir yerden bir yere değişiyor: açık kahve, kahverengi ya da siyahın tonları, bazen de beyaz, kırmızı veya mavi alanlar.
- D: Çap
- Melanomlar genellikle 6 milimetreden büyük olur, ama daha küçük de olabilir.
- E: Değişim
- Leke diğerlerinden farklı görünüyor ya da boyutu, şekli veya rengi değişiyor.
AAD ayrıca diğerlerine benzemeyen, değişen, kaşınan ya da kanayan lekelere dikkat etmenizi, böyle bir şey fark ettiğinizde de dermatoloğa randevu almanızı öneriyor.[1] Bu işaretler lekenin kanser olduğu anlamına gelmiyor; bir doktorun bakması gerektiği anlamına geliyor.
Her koyu leke ben değil. Ton eşitsizliği ayrı bir konu, onu melazma mı, koyu leke mi? yazısında anlattık. Yine de neye baktığınızdan emin değilseniz kontrol ettirin.
Bu bir cilt bakımı sorusu değil
Bir beni değerlendirmenin yeri cilt bakımı seansı değil. Sizi endişelendiren bir lekenin çevresinde herhangi bir uygulama, peeling ya da sıkma yapılmadan önce o lekeyi bir doktora gösterin.
03 / Tepki veren cilt
Geçmeyen döküntü, kızarıklık ve reaksiyonlar.
Reaksiyonların çoğu rutinde bir şey değiştikten sonra çıkar ve o ürünü bırakınca yatışır; bunu hassas cilt mi, tahriş olmuş cilt mi? yazısında anlattık. Bazı reaksiyonlarda ise doktora görünmek gerekir.
- Alerji ya da tahriş şüphesi
- NHS (İngiltere’nin ulusal sağlık hizmeti), kontakt dermatiti kaşınan, kabarcıklanan, kuruyup çatlayan bir cilt olarak tarif ediyor. Açık tende kızarıklık, koyu tende ise koyu kahverengi, mor ya da gri bir renk değişimi görülebiliyor. Kozmetikler gibi ürünlerdeki maddeler tetikleyebiliyor ve reaksiyon genellikle temastan birkaç saat ya da birkaç gün sonra başlıyor. NHS, belirtiler uzun sürerse, tekrarlarsa ya da şiddetliyse doktora gitmeyi öneriyor.[4] Ayrıntıları kontakt dermatit ve cilt bakımı yazısında bulabilirsiniz.
- Geçmeyen kızarıklık
- NHS; burunda, yanaklarda, alında ve çenede gelip giden kızarıklığı ve su ya da cilt bakım ürünleriyle gelen batma, yanma hissini rozaseanın erken belirtileri arasında sayıyor. Kahverengi ve siyah tende kızarıklığı fark etmek daha zor olabilir. Rozasea tamamen geçmiyor, ama doktorun önerdiği tedavi belirtileri kontrol altında tutmaya yardımcı olabiliyor.[3] Konuyu yüzde geçmeyen kızarıklık yazısında daha ayrıntılı anlattık.
- Saç ve tırnaklar
- Dermatologlar saç ve tırnaklara da bakar. Saç dökülmesi sizi endişelendiriyorsa ya da bir tırnağın rengi değişiyor, tırnak yatağından kalkıyor veya üzerinde yeni, koyu bir çizgi beliriyorsa bunu doktorunuza söyleyin.
Emin olamıyorsanız şüphelendiğiniz ürünü bırakın, rutininizin geri kalanını en aza indirin ve neler olduğunu not edin. Reaksiyon yatışmıyor ya da tekrar ediyorsa randevu alın. Derdinizi doktora net anlatmak için cilt belirtilerini nasıl tarif edersiniz? yazısına göz atabilirsiniz.
04 / Sivilce ve enfeksiyon
Derin, ağrılı ya da iz bırakan sivilceler.
Belirgin gözenekler ve burundaki küçük koyu noktalar çoğu zaman tıbbi bir sorun değil, rutinle ilgili bir mesele; bunu siyah nokta mı, sebasöz filament mi? yazısında anlattık. Ama sivilceler ağrımaya ya da iz bırakmaya başladıysa iş değişir. NHS şu durumlarda doktora gitmeyi öneriyor:[2]
- kendi başınıza bir şeyler denediniz ama düzelmiyorsa;
- çok sayıda sivilceniz varsa ya da sivilceler derin, ağrılıysa veya iz bırakıyorsa;
- ruh sağlığınızı etkiliyorsa;
- sıcak, şiş ve kızarık cilt gibi enfeksiyon belirtileri varsa.
Bu arada NHS sivilceleri kurcalamamanızı ve sıkmamanızı öneriyor, çünkü bu iz bırakabilir.[2] Cildinize bir doktor bakana kadar profesyonel sıkma işlemini de ertelemek için iyi bir neden bu.
05 / Beklemeyin
Hemen yardım almanız gereken belirtiler.
Cilt sorunlarının çoğu normal bir randevuyu bekleyebilir. Ama birkaçı bekleyemez.
Şu durumlarda hemen 112’yi (yurt dışındaysanız bulunduğunuz ülkenin acil numarasını) arayın:
- dudaklarınız, ağzınız, boğazınız ya da diliniz aniden şişerse;
- çok hızlı nefes alıyorsanız ya da nefes almakta zorlanıyorsanız;
- boğazınız daralıyor gibi hissediyorsanız ya da yutkunmakta zorlanıyorsanız;
- cildiniz, diliniz ya da dudaklarınız morarır, grileşir veya solarsa;
- aniden ciddi bir bilinç bulanıklığı, uyuşukluk ya da baş dönmesi yaşarsanız.
Bunlar anafilaksinin, yani ciddi bir alerjik reaksiyonun belirtileri olabilir. Size adrenalin oto-enjektörü reçete edildiyse talimata göre kullanın.[5]
Sıcak, şiş ve kızarık bir cilt enfeksiyon belirtisi olabilir.[2] Böyle bir durumda ya da kabarcıklanan veya hızla yayılan bir döküntüde vakit kaybetmeden, mümkünse aynı gün doktora görünün. Rozaseanız varsa ve gözünüz ağrıyor, kızarıyor, içinde kum varmış gibi oluyorsa, görmeniz bulanıklaştıysa ya da ışık gözünüzü rahatsız ediyorsa NHS acil bir doktor randevusu almanızı öneriyor.[3]
06 / Muayeneden verim almak
Dermatolog muayenesine nasıl hazırlanılır?
AAD’nin dermatologla online görüşme için verdiği hazırlık önerileri yüz yüze muayenede de işe yarıyor.[6]
-
Ne zaman başladığını not edin.
Şikâyetlerinizin ne zaman başladığını ve o sıralar nelerin değiştiğini yazın.[6]
-
Kullandıklarınızın listesini çıkarın.
İlaçlarınız, alerjileriniz, daha önce yaşadığınız cilt sorunları, geçirdiğiniz önemli hastalıklar ya da ameliyatlar.[6] Kullandığınız bütün cilt bakım ürünlerini, özellikle yeni başladıklarınızı da ekleyin; etiketlerin fotoğrafını çekmeniz yeterli.
-
Net fotoğraflar çekin.
Bölgeyi açıkça gösteren, iyi ışıkta çekilmiş birkaç fotoğraf. Çekmeden önce o bölgedeki makyajı temizleyin.[6] Gelip giden sorunlarda bu fotoğraflar çok işe yarıyor.
-
Cildinizi olduğu gibi bırakın.
AAD, online görüşmeden önce sıcak duş almamanızı, cildinizi ovmamanızı ya da kurcalamamanızı ve cilt bakım ürünü sürmemenizi öneriyor, çünkü bunlar cildin görünümünü değiştirebilir.[6]
-
Sorularınızı yazın.
Muayenede hiçbirini unutmamak için.[6]
Doktorunuza sorabilecekleriniz
- Sizce bu ne?
- Rutinimde bırakmam ya da değiştirmem gereken bir şey var mı?
- Bu süreçte cildime ne sürebilirim?
- Hangi durumda daha erken gelmeliyim?
- Ara verdiğim ürünlere ne zaman ve nasıl dönebilirim?
Cildinize bir doktor baktıktan sonra bakımınız tahmine değil, onun önerilerine dayanır. Cilt bakımının bu süreçte nereye oturduğunu iyi bir cilt danışmanlığı neler sunmalı? ve profesyonel cilt bakımı ne zaman gerekir? yazılarında anlattık.
Aklınıza takılabilecekler
Sık sorulan sorular.
Ürün değiştirmek yerine ne zaman dermatoloğa gitmeliyim?
Bir sorun uzun sürüyor, ağrıyor, kötüleşiyor ya da nazik bakıma rağmen düzelmiyorsa; yeni çıkan, değişen, kaşınan veya kanayan bir leke fark ettiyseniz. Tıbbi bir sorunun cevabı yeni bir ürün değil.
Cilt sorunu için dermatoloğa mı, estetisyene mi gitmeliyim?
Teşhis gerektiren her şey için dermatoloğa ya da doktora: benler, döküntüler, geçmeyen kızarıklık, ağrılı ya da iz bırakan sivilceler, enfeksiyon veya alerji şüphesi. Rutininiz, cildinizin rahatlığı ve profesyonel cilt bakımı için ise bir cilt bakım uzmanına. İyi bir uzman, bir sorunun doktora gösterilmesi gerektiğinde bunu size söyler.
Ben değişikliği ne zaman doktora gösterilmeli?
AAD, diğer benlerinize benzemeyen, değişen, kaşınan ya da kanayan bir leke için dermatoloğa gitmenizi öneriyor. ABCDE uyarı işaretleri şunlar: asimetri, düzensiz kenar, birden fazla renk, genellikle 6 milimetreden büyük çap ve zamanla değişim.[1]
Sivilce için ne zaman doktora gidilmeli?
NHS; kendi uyguladığınız bakımla düzelmiyorsa, sivilceler derin, ağrılı ya da iz bırakıyorsa, ruh sağlığınızı etkiliyorsa veya sıcak, şiş ve kızarık cilt gibi enfeksiyon belirtileri varsa doktora gitmenizi öneriyor.[2]
Bir cilt bakım ürünü reaksiyon yaparsa ne yapmalıyım?
Dermatolog muayenesine giderken yanımda ne götürmeliyim?
Sorunun ne zaman başladığını, kullandığınız ilaçları, alerjilerinizi ve daha önceki cilt sorunlarınızı yazdığınız bir not; kullandığınız cilt bakım ürünleri; sorun gelip gidiyorsa net fotoğraflar ve yazılı sorularınız.[6]
Kaynaklar ve kapsam
Bu Journal yazısı, bir cilt sorununun ne zaman doktora gösterilmesi gerektiği konusunda genel bilgi veriyor. Teşhis koymaz, tedavi önermez, kişisel tıbbi tavsiyenin yerini tutmaz. Cildiniz sizi endişelendiriyorsa bir doktora danışın. Yazıdaki bilgiler aşağıdaki (İngilizce) kaynaklara dayanıyor.
- What to look for: ABCDEs of melanoma (Amerikan Dermatoloji Akademisi): melanomun uyarı işaretleri ve ne zaman dermatoloğa gidilmesi gerektiği.
- Acne (NHS, İngiltere Ulusal Sağlık Hizmeti): sivilce için ne zaman doktora gidilmesi gerektiği, cilt enfeksiyonu belirtileri ve sivilceleri neden sıkmamak gerektiği.
- Rosacea (NHS): erken belirtiler, tedavi ve acil göz belirtileri.
- Contact dermatitis (NHS): belirtiler, kozmetikler dahil tetikleyiciler ve ne zaman doktora gidilmesi gerektiği.
- Anaphylaxis (NHS): ciddi alerjik reaksiyonun acil belirtileri ve yapılması gerekenler.
- Telemedicine: How to prepare for your appointment (Amerikan Dermatoloji Akademisi): dermatolog görüşmesinden önce neleri not etmek, listelemek ve fotoğraflamak gerektiği.
Editoryal: Merve Akkaya Journal. Merve Akkaya’yı daha yakından tanımak için hakkında sayfasına göz atabilirsiniz.
Okumaya devam edin
Bunlar da ilginizi çekebilir.
Bir sohbetle başlayın
Doğru destek, doğru sırayla.
Cildinize bir doktor baktıysa, danışmanlık görüşmesinde onun önerileriyle uyumlu bir ev rutini kurabiliriz.
Doktorunuzun ne söylediğini ve şu an neler kullandığınızı anlatın. Yazmadan önce danışmanlık seçeneklerine göz atabilirsiniz.
Cilt bakımı danışmanlığı tıbbi muayenenin yerini tutmaz.